Wielki Test Wiedzy Ekonomicznej – pytania z piątej edycji

RUNDA 1

1. Ile w cenie benzyny 95 na stacjach paliw w Polsce stanowią podatki - VAT, akcyza, opłata paliwowa?
około 60%

Benzyna Pb95 kosztuje teraz w kraju średnio, nieco poniżej 4 złotych. W tej kwocie średnio 1,54 zł to akcyza, 74 grosze to VAT, a 13 groszy to opłata paliwowa. Stacje za zakup litra paliwa w rafinerii płacą średnio 1,39 zł i dokładają do tego przeciętnie 16 groszy marży. Patrząc procentowo: akcyza to 38,79% ceny paliwa, VAT to 18,7%, a opłata paliwowa 3,26%. Razem to daje około 60 procent samych podatków.

2. Kto jest głównym partnerem handlowym Polski?
Niemcy

Niemcy są głównym partnerem handlowym Polski. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego za 2015 rok wynika, że Niemcy miały aż 27,1% udziały w polskim eksporcie. Numerem dwa była Wielka Brytania, tam trafiło 6,8% naszych towarów. Kolejne miejsca zajęły kolejno Czechy, Francja, Włochy, Holandia i dopiero na siódmym miejscu Rosja z udziałem na poziomie 2,9%. Niemcy dominowali także w imporcie. Od naszego zachodniego sąsiada pochodziło w zeszłym roku 22,9% sprowadzonych towarów. Na drugim miejscu znalazły się Chiny (11,6%), a na trzecim Rosja (7,4%).

3. Zasada „kupuj plotki i sprzedawaj fakty” dotyczy:
inwestowania na rynku akcji

Strategia inwestycyjna „kupuj plotki i sprzedawaj fakty” to zakup akcji przed publikacją ważnych informacji dotyczących sytuacji finansowej spółki. Jeśli informacje te są lepsze od oczekiwań inwestorów i cena akcji wzrasta bezpośrednio po publikacji, inwestor może sprzedać akcje po wyższej cenie i zrealizować zysk.

4. Odwrócona hipoteka to dożywotnie świadczenie wypłacane przez bank w zamian za:
przejęcie prawa do lokalu po śmierci świadczeniobiorcy
 
Ustawa o odwróconym kredycie hipotecznym została przyjęta 23 października 2014 r. Tzw. odwrócona hipoteka to szczególna umowa kredytu zabezpieczonego nieruchomością. Po śmierci kredytobiorcy jego spadkobiercy mogą spłacić kredyt z odsetkami. Jeśli tego nie zrobią, bank przejmie nieruchomość. Odwrócona hipoteka to rozwiązanie przede wszystkim dla ludzi starszych, którzy chcą zwiększyć swój dochód po zakończeniu aktywności zawodowej. Z kredytu może jednak skorzystać każdy, gdyż ustawa nie określa minimalnego wieku kredytobiorcy.

5. Spadek realnej wartości pieniądza nazywamy:
inflacją
 
Inflacja to trwały wzrost cen, a więc sytuacja, w której realna wartość pieniądza obniża się (czyli jego siła nabywcza spada). Z kolei w wyniku deflacji (a więc trwałego spadku cen) wartość pieniądza wzrasta.

6. Słynne prawo Kopernika mówi, że pieniądz:
gorszy wypiera z obiegu lepszy

Prawo Kopernika mówi o sytuacji, w której znajdują się w obiegu dwa rodzaje pieniądza: „gorszy” (np. szybko tracący na wartości) i „lepszy” (np. o stałej sile nabywczej). W takich warunkach wolimy wydać gorszy pieniądz, a zatrzymać sobie ten, który jest lepszy jako środek przetrzymywania wartości (tezauryzacji). Tym samym, pieniądz lepszy przestaje być aktywnie wykorzystywany w transakcjach, a więc jest „wyparty” z obiegu przez pieniądz gorszy. W oryginalnym sformułowaniu Kopernika prawo to odnosiło się do pieniądza kruszcowego. W traktacie „Monetae cudendae ratio”, czyli rozprawie o urządzeniu monety z 1526 roku, pisał on, że gdy w obiegu znajdowały się różne monety o takiej samej wartości nominalnej, ale o innej zawartości kruszcu, w obiegu pozostawały monety o mniejszej ilości kruszcu, zaś te o większej były zatrzymywane.

 RUNDA II

1. Każdy bank wymieni nam zniszczony banknot na nowy, jeżeli jest przerwany, poplamiony lub jeżeli po zniszczeniu zachowane jest:
co najmniej 75% jego powierzchni

Banki zobowiązane są – na mocy zarządzania prezesa Narodowego Banku Polskiego – wymienić zniszczony banknot, jeśli więcej niż 45 proc. jego pierwotnej powierzchni zachowało się w jednym kawałku i możliwe jest rozpoznanie jego nominału. Banknot, który zachował od 45 do 75 proc. pierwotnej powierzchni, zostanie wymieniony za połowę jego wartości nominalnej. Banknot, który zachował ponad 75 proc. powierzchni, a także banknot przerwany bądź poplamiony, bank wymieni za jego pełną wartość nominalną.

2. Spread, czyli różnica pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty w kantorach, jest:
większa niż w transakcjach pomiędzy bankami

Obrót realizowany w kantorach wymiany walut jest bardzo mały w porównaniu z wartością transakcji zakupu i sprzedaży walut zawieranych przez pomiędzy bankami. Dlatego różnica pomiędzy kursami kupna i sprzedaży walut (spread) w kantorach jest znacznie wyższa niż spread w transakcjach walutowych zawieranych na rynku międzybankowym. Dla przykładu, 22 lutego 2016 różnica pomiędzy kursem kupna i sprzedaży euro w jednym z warszawskich kantorów wynosiła 10 groszy, podczas gdy na rynku międzybankowym jeden z banków oferował sprzedaż euro po kursie wyższym o 0,3 grosza od oferowanego kursu kupna.

3. Chleb obłożony jest:
obniżoną 5-proc. stawką VAT

Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług 5-proc. stawka VAT ma zastosowanie do świeżego pieczywa, którego data minimalnej trwałości, oznaczona zgodnie z odrębnymi przepisami nie przekracza 14 dni, a w przypadku oznaczania tych towarów zgodnie z odrębnymi przepisami wyłącznie terminem przydatności do spożycia, termin ten również nie przekracza 14 dni. Inne towary opodatkowane obniżoną 5-proc. stawką VAT to np. czasopisma specjalistyczne, jadalne tłuszcze i oleje zwierzęce i roślinne oraz makarony.

4. Bykowe to popularne określenie:
podatku płaconego przez bezdzietnych kawalerów

Tzw. bykowe było dodatkowym podatkiem płaconym w PRLu do lat 70-tych przez bezdzietnych kawalerów po osiągnięciu pewnego wieku. Celem bykowego miało być zwiększenie dzietności w Polsce.

5. W latach 2004-2015 płaca minimalna w Polsce wzrosła realnie o:
ok. 68%

Obecnie to 1850 zł brutto

6. Jak miała się nazywać waluta odrodzonej Rzeczypospolitej, zapisana w dekrecie Józefa Piłsudskiego z 1919 roku?
lech

5 lutego 1919 roku Naczelnik Państwa marszałek Józef Piłsudski podpisał dekret, na mocy którego nasza narodowa waluta miała się nazywać "lech".

Tę nazwę zaproponowała Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa, czyli ówczesny odpowiednik Narodowego Banku Polskiego. Posłom w Sejmie "lech" nie przypadł jednak do gustu. Zastanawiali się także nad nazwą "pol", ale ostatecznie, 28 lutego zmienili nazwę waluty na "złotego". Miało być to odwołaniem do historycznej waluty Królestwa Polskiego.

RUNDA III

1. Nowak założył lokatę bankową na 10 lat i postanowił żyć z odsetek. Oznacza to, że jest:
rentierem

Rentier to osoba, która utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu posiadanego majątku, a więc np. nieruchomości, akcji, obligacji czy lokat bankowych. Jest to osoba niepracująca, która uzyskała odpowiednio wysoki majątek pozwalający pokryć koszty utrzymania w dłuższym okresie.

2. Co to jest rating?
ocena wiarygodności kredytowej kraju

Rating to wydana przez wyspecjalizowaną instytucję (agencję) opinia, która ma charakter prognostyczny i ma na celu oszacowanie prawdopodobieństwa spłaty zobowiązań przez oceniany podmiot (przedsiębiorstwo, instytucję finansową, jednostkę należącą do sektora finansów publicznych) w terminie ich zapadalności. Rating nie wyraża jednak statystycznego prawdopodobieństwa niewypłacalności (np. 30%), a jedynie relatywną ocenę tego prawdopodobieństwa (według stosowanej przez agencję skali ocen). Rating odnosi się zwykle do konkretnego instrumentu finansowego (np. wyemitowanej obligacji) lub poszczególnych zobowiązań (np. długoterminowych zobowiązań w walutach obcych). Dla przykładu, krajom o najwyższej wiarygodności agencje trzy najbardziej znane agencje ratingowe (Standard & Poor’s, Moody’s i Fitch) przyznają odpowiednio ratingi AAA, Aaa i AAA. Rating dla długoterminowego długu w walutach obcych przyznany Polsce przez wymienione agencje wynosi obecnie odpowiednio BBB+, A2 i A-.

3. Który z dwóch kredytów o tej samej wartości udzielonych na rok jest tańszy?
z oprocentowaniem 10% i prowizją 0%

Oprocentowanie kredytu – nawet jeśli co miesiąc spłacamy raty w takiej samej wysokości – jest naliczane od malejącego kapitału pozostałego do spłaty. Jeśli więc zaciągniemy 1200 zł kredytu na rok, to w pierwszym miesiącu płacimy odsetki od 1200 zł, ale w drugim – już tylko od 1100 zł, a w trzecim – od 1000 zł. Tymczasem prowizję za udzielenie kredytu zawsze płaci się z góry, a więc od całości pożyczanej kwoty. To mniej korzystna opcja.
Porównując koszty kredytów należy zatem uwzględnić wartość pieniądza w czasie. Na pierwszy rzut oka koszt dwóch kredytów może być taki sam i wynosić 10%, gdyż tyle wynosi prowizja w wariancie pierwszym i odsetki w wariancie drugim. Jednak w drugim wariancie koszt ten ponoszony jest po roku, podczas gdy w wariancie pierwszym koszt ten występuje w momencie udzielenia kredytu. Musimy pamiętać, że wraz z upływem czasu wartość pieniądza maleje. Jest tak dlatego, że pieniądze, którymi dysponujemy dzisiaj mogą przynieść w ciągu roku dochód (np. mogą zostać przeznaczone na lokatę bankową), podczas gdy pieniądze otrzymane za rok dochodu już nie przyniosą. Innymi słowy, lepiej mieć 10 zł dziś, niż 10 zł za rok. W przypadku kredytu sytuacja jest odwrotna. Prowizja i odsetki to koszt kredytu, który lepiej ponieść później.

4. Czym wprowadzany właśnie nowy banknot 200 zł różni się od poprzedniego?
ma nowe zabezpieczenia i lekko zmienioną grafikę

Projekt graficzny banknotu o nominale 200 zł nie zmienił się w znaczący sposób, jednak zastosowanie nowych, bardziej zaawansowanych technologicznie zabezpieczeń spowodowało, że różnice pomiędzy banknotami zmodernizowanej i dotychczasowej emisji są wyraźnie widoczne. Na nowym banknocie umieszczono m.in. nitkę okienkową z efektem zmienności optycznej. Fragmenty nitki płynnie zmieniają kolor ze złotego na zielony, a znajdujący się na niej wzór szachownicy porusza się w obu płaszczyznach. Na przedniej stronie banknotu znalazł się także ozdobny element graficzny, płynnie zmieniający kolor ze złotego na zielony (tzw. królewski symbol), a na tylnej – złoty opalizujący ornament. Tak jak w przypadku niższych nominałów wzbogacono znak wodny: podczas oglądania pod światło oprócz wizerunku władcy widoczne jest także oznaczenie nominału.
Zmieniono również znak recto-verso i obecnie elementy nadrukowane po obu stronach banknotu składają się w wizerunek korony w owalu dopiero oglądane pod światło. Lewa część banknotu, gdzie znajduje się znak wodny, jest niezadrukowana, dzięki czemu banknot wydaje się nieco jaśniejszy, a znak wodny jest lepiej widoczny. Wprowadzono także dodatkowe ułatwienia dla osób niewidomych i niedowidzących. Pierwsze z nich to 10 ukośnych pasków umieszczonych wzdłuż krótszych krawędzi banknotu. Taką samą technologię zastosowano również w nowej serii banknotów euro. Drugie ułatwienie to zmodyfikowany wzór geometryczny w lewym dolnym rogu – trójkąt w przypadku 200 złotych – wykonany z drobnych kółek, bardzo dobrze wyczuwalnych w dotyku.

5. Pierwszym polskim królem, który bił własną monetę, był:
Bolesław Chrobry

Do XIV w. wybijano w Polce denary. Ich bicie rozpoczęto już za czasów Mieszka I, jednak – jak wiadomo – nie był on królem.

6. Małżonkowie mają w banku wspólne konto. Jeśli bank upadnie, do jakiej kwoty ich oszczędności zwróci Bankowy Fundusz Gwarancyjny?
200 tysięcy euro

Oczywiście równowartość w złotych. Gwarancje bankowe udzielone przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny przyporządkowane są do osoby, a nie do depozytu. Jeśli więc konto ma dwóch współwłaścicieli, to i gwarancja jest podwójna w stosunku do standardowego depozytu W przypadku rachunku wspólnego kwota gwarantowana przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny wyliczana jest odrębnie dla każdego ze współposiadaczy rachunku. Należność deponenta z tytułu rachunku wspólnego liczona jest w następujący sposób: środki na rachunku dzielone są między wszystkich współposiadaczy, zgodnie z postanowieniami umowy rachunku, a jeśli takich postanowień nie ma - ustala się dla wszystkich równe części i oblicza wartość gwarancji dla każdego z współposiadaczy rachunku osobno. Każdy z małżonków traktowany jest jako odrębny deponent bez względu na wzajemne stosunki majątkowe.

 RUNDA IV

1. Część zysku spółki, która jest przekazywana akcjonariuszom, nazywamy:
dywidendą

Jednym z najbezpieczniejszych sposobów długoterminowego lokowania pieniędzy na giełdzie papierów wartościowych jest inwestowanie dywidendowe. Polega ono na wybieraniu spółek, które rok w rok wypłacają dywidendy. Dla takiego inwestora mniejsze znaczenie ma wahliwość cen akcji spółek, a większe – dywidenda co roku trafiająca do jego kieszeni. Na polskim rynku często wartość dywidendy, licząc w proporcji do wartości akcji, bywa wyższa, niż oprocentowanie depozytu bankowego.

2. Ile jest w Polsce osób aktywnych zawodowo?
około 16,5 mln

3. Wskaźnik, dzięki któremu można łatwo porównać koszty dwóch kredytów, nazywa się:
Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania

Na koszt kredytu składa się oprocentowanie, prowizje oraz opłaty przygotowawcze. Wszystkie je uwzględnia wskaźnik RRSO. Jedynym istotnym elementem kredytu, którego RRSO nie obejmuje, jest ewentualne ubezpieczenie.

4. Kowalski założył roczną lokatę z oprocentowaniem 4,5%. W ciągu roku ceny wzrosły o 4%. Po uwzględnieniu podatku od dochodów kapitałowych, realnie na tej lokacie:
stracił

Odsetki od lokaty należy pomniejszyć o podatek od dochodów kapitałowych (19%). Oznacza to, że bank wypłaci Kowalskiemu 3,65%. Ze względu na to, że w ciągu roku ceny wzrosły o 4%, Kowalski realnie stracił na tej lokacie.

5. Który fundusz inwestycyjny jest najbardziej ryzykowny?
fundusz akcji

Fundusz inwestycyjny rynku pieniężnego lokuje pieniądze swoich klientów w obligacje i bony skarbowe (czyli krótkoterminowe obligacje) emitowane przez rząd. Można w nim zarobić mniej więcej tyle, ile na bankowym depozycie (no, może ciut więcej). Fundusz obligacji może kupować obligacje nie tylko rządowe, ale i emitowane przez firmy komercyjne. Można na nim zarobić o kilka punktów procentowych lepiej, niż na depozycie w banku, ale i nieco stracić. Fundusz akcji lokuje w akcje (czyli „kawałki” firm), których wartość może się mocno wahać, jest więc najbardziej ryzykownym, ale i potencjalnie najbardziej zyskownym sposobem lokowania pieniędzy.

6. Od jakiego wieku dziecko może założyć samodzielne konto bankowe?
13 lat

Limit wieku wynika z obowiązującego w Polsce prawa, co nie oznacza, że młodsze dziecko, niż 13-latek nie może mieć konta bankowego. Jest to możliwe, ale nie w każdym banku i tylko na zasadzie subkonta „przypiętego” do rachunku rodziców. Takie konto jest zarządzane przez rodziców i każda dyspozycja dziecka dotycząca pieniędzy na nim zgromadzonych musi być zatwierdzona przez rodziców.

RUNDA V – FINAŁOWA

1. W powiedzeniu „dobry żart tynfa wart” chodzi o polskie XVII-wieczne monety:
srebrne

Tynf (lub tymf) to potoczna nazwa srebrnych złotych polskich bitych w latach 1663-1667. Pochodzi ona od nazwiska mincerza Andrzeja Tymfa, który był dzierżawcą mennic koronnych za czasów Jana Kazimierza. W celu szybkiego zasilenia skarbu państwa zaproponował on bicie podwartościowych (tj. o obniżonej zawartości srebra) monet. Ich ogromna emisja przyczyniła się do spotęgowania ówczesnej inflacji.

2. Polską hiperinflację zakończył w 1924 roku:
Władysław Grabski

Od odzyskania niepodległości w 1918 r. w Polsce miała miejsce inflacja, która w 1923 r. przekształciła się w hiperinflację. Jej zwalczeniem zajął się rząd Władysława Grabskiego powołany 19 grudnia 1923 r. Już w styczniu następnego roku zahamowano inflację i ustabilizowano walutę (wtedy jeszcze markę polską) w drodze równoważenia budżetu państwa oraz zapowiedzi powołania nowego banku centralnego (Bank Polski) i wprowadzenia nowej waluty (złotego). Od 28 kwietnia 1924 r. wymieniano marki polskie na złote w relacji 1 złoty = 1 800 000 marek polskich.

3. Zniesienie sankcji ekonomicznych wobec Iranu:
przyczyniło się do spadku cen ropy naftowej

Iran ma czwarte co do wielkości złoża ropy naftowej na świecie. W styczniu 2016 r. zniesiono sankcje gospodarcze wobec Iranu, nałożone w 2012 r. w związku z realizowanym przez ten kraj programem nuklearnym. Zniesienie sankcji umożliwiło eksport irańskiej ropy naftowej na rynki światowe. Iran zamierza szybko zwiększyć swój udział w rynku ropy mimo silnego spadku cen tego surowca. Oczekiwane przez rynki zniesienie sankcji wobec Iranu i związane z tym spodziewane zwiększenie podaży irańskiej ropy było jedną z głównych przyczyn silnego spadku jej cen obserwowanego w II poł. 2015 r. i na początku 2016 r.

4. Na kurs franka wobec złotego wpływ ma:
każde z powyższych

Kurs franka szwajcarskiego wyznaczany jest jako iloraz kursu EURPLN (euro względem złotego) i kursu EURCHF (euro względem franka szwajcarskiego). Na kurs EURPLN wpływ ma różnica stóp procentowych w Polsce i za granicą (tzw. dysparytet stóp). Jeśli stopy procentowe w Polsce rosną (wzrasta dysparytet), to kurs złotego w stosunku do euro i – pośrednio – wobec franka szwajcarskiego się umacnia (EURPLN i CHFPLN spadają). Jeśli stopy procentowe w Polsce spadają (dysparytet maleje), to kurs złotego w stosunku do euro i franka szwajcarskiego się osłabia (EURPLN i CHFPLN rosną).

5. Usługa „cash back” polega na:
możliwości wypłaty gotówki w sklepie przy płatności kartą

Jest to usługa, dzięki której posiadacz karty płatniczej może podczas dokonywania zakupów w sklepie równocześnie pobrać gotówkę. Można z niej skorzystać wyłącznie po dokonaniu płatności kartą płatniczą za towar lub usługę. Kwota wypłacana w ramach usługi cash back może być wyższa od kwoty płatności kartą. W Polsce klient może jednorazowo wypłacić do 300 zł, jednak aby zrealizować wypłatę musi on mieć odpowiednią kwotę pieniędzy na rachunku bankowym, do którego została mu wydana karta. Z usługi cash back mogą korzystać wszyscy posiadacze kart debetowych VISA i MasterCard/Maestro wydanych przez banki, które uruchomiły taką usługę. Na polskim rynku usługa ta jest dostępna od 2006 r. Można z niej skorzystać w wybranych punktach usługowo-handlowych, które są wyposażone w terminale płatnicze. Na koniec 2014 r. oferowało ją około 72 tys. krajowych placówek handlowych (m.in. supermarkety, stacje benzynowe, hotele). Punkty te są oznaczone logo cash back przy kasie, na drzwiach wejściowych lub na oknach.

6. Stosowane przez niektóre banki centralne ujemne stopy procentowe dotyczą oprocentowania:
rachunków banków komercyjnych w banku centralnym

Ujemne stopy procentowe nie dotyczą oprocentowania kredytów konsumpcyjnych udzielanych gospodarstwom domowym, które są dla banków komercyjnych jednym z najbardziej dochodowych produktów. Banki nie stosują również ujemnego oprocentowania lokat osób fizycznych. Gdyby to zrobiły, utrzymywanie oszczędności w gotówce byłoby bardziej opłacalne niż utrzymywanie ich w formie lokaty. Nastąpiłby odpływ depozytów z sektora bankowego, które są źródłem finansowania udzielonych kredytów. Odpływ depozytów na dużą skalę stanowiłby zagrożenie dla stabilności sektora finansowego i przyczyniłby się do spowolnienia wzrostu gospodarczego. W krajach UE finansowanie potrzeb pożyczkowych państwa poprzez zaciąganie zobowiązań w banku centralnym jest zabronione.

Pytanie dogrywkowe o liczbę

Jaką wartość miał eksport towarów z Polski w 2015 r. ?
747248,2 mln zł czyli 747,2 miliarda 

Jaką wartość miały rezerwy zagraniczne NBP na koniec 2015 r.?
370.297 mln złotych